Bảo hiểm xã hội Hà Nội – 15 năm nhìn lại

2/18/2005 2:37:00 PM

Thấm thoát đã cận kề kỷ niệm 10 năm thành lập Bảo hiểm xã hội Việt Nam (16 tháng 2 năm 1995 – 16 tháng 2 năm 2005). Nhớ lại thời kỳ trước năm 1995, BHXH là một gánh nặng cho ngân sách Nhà nước, hàng tháng từ Trung ương đến địa phương đều phải lo tiền để chi trả lương hưu và trợ cấp. Hà Nội có số người hưởng lương hưu chiếm 1/10 so với cả nước, lúc đó lo có tiền chi trả được trước ngày 25 hàng tháng đã là tốt lắm rồi. Còn trước năm 1990, BHXH là một đặc quyền chỉ dành riêng cho CBCNVC Nhà nước, người lao động làm việc ở các thành phần kinh tế khác có muốn tham gia cũng không được.


Khi sự nghiệp đổi mới được thực hiện, kinh tế nhiều thành phần được xác lập, quyền bình đẳng giữa các thành phần kinh tế được luật pháp thừa nhận, thì vấn đề quyền lợi của người lao động làm việc ở các thành phần kinh tế đó cũng không thể có sự phân biệt đối xử, trong đó BHXH là vấn đề mà người lao động mong có được sự bình đẳng trước tiên. Vấn đề đặt ra là giải quyết sự bình đẳng đó như thế nào? Để tìm lời giải cho những vấn đề trên, năm 1989 Thủ tướng Chính phủ cho phép Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình, Thành phố Hồ Chí Minh triển khai thực hiện thí điểm bản Dự thảo điều lệ bảo hiểm xã hội đối với lao động ngoài quốc doanh. Ngày 9 tháng 1 năm 1990, UBND thành phố Hà Nội ký quyết định thành lập Công ty Bảo hiểm Xã hội đối với lao động ngoài quốc doanh, với biên chế ban đầu có bẩy người, tôi được bổ nhiệm làm giám đốc. Thời gian thí điểm được xác định từ 2 đến 3 năm với hai nhiệm vụ chính là: Tổ chức thí điểm bản Dự thảo điều lệ BHXH đối với lao động ngoài quốc doanh trong các doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn Hà Nội; nghiên cứu xác lập mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động BHXH sao cho phù hợp với cơ chế kinh tế nhiều thành phần. Căn cứ vào hai nhiệm vụ trên, chúng tôi đã xây dựng chương trình hoạt động và kế hoạch thực hiện. Những ngày đầu triển khai đã có hàng trăm người ở các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh đến đăng ký tham gia, với mức đóng góp lấy gạo làm chuẩn từ 4 đến 10 kg/tháng/người. Năm 1991 tôi được thành phố giao làm chủ nhiệm đề tài khoa học: Nghiên cứu đổi mới chính sách chế độ bảo hiểm xã hội trong tình hình mới. Trong quá trình triển khai thực hiện, được sự giúp đỡ của các ngành, các cấp, các đoàn thể, đặc biệt là Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nhiều giáo sư, tiến sỹ, thầy giáo đã hết lòng đóng góp ý kiến cho nội dung đề tài. Nhờ đó sau một năm tập trung nghiên cứu đã rút ra được kết luận sát với thực tế dựa trên cơ sở lý luận khoa học như: không thể có BHXH trong quốc doanh khác với BHXH ngoài quốc doanh, mức đóng không thể lấy gạo làm chuẩn, cần thực hiện bình đẳng về nghĩa vụ đóng góp và quyền lợi được hưởng của người lao động làm việc trong các thành phần kinh tế, mức hưởng nhiều hay ít phụ thuộc vào mức đóng và thời gian đóng của từng người; Sự nghiệp BHXH phải được tập trung quản lý thống nhất vào một đầu mối, quỹ BHXH cần được tách ra khỏi ngân sách Nhà nước…Đề tài này được Hội đồng Nghiệm thu đánh giá cao. Tiếp đó được Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội xem xét chấp nhận cho Hà Nội được ứng dụng kết quả nghiên cứu để xác lập mô hình tổ chức BHXH mới thực hiện cho cả trong quốc doanh và ngoài quốc doanh. Ngày 31 tháng 10 năm 1992, UBND thành phố ký quyết định thành lập Bảo hiểm Xã hội Hà Nội trên cơ sở Công ty BHXH ngoài quốc doanh với phần sự nghiệp BHXH trong khu vực Nhà nước từ Sở Lao động – Thương binh và Xã hội chuyển sang. Đây có thể nói là bước đột phá về mặt tổ chức, bước đầu làm thay đổi nhận thức của nhiều người về BHXH đối với các thành phần kinh tế quốc doanh, tạo điều kiện cho Hà Nội tiếp tục nghiên cứu những nội dung tiếp theo mang tính nghiệp vụ nhiều hơn. Ngày 22 tháng 6 năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị định 43 CP quy định các chế đọ BHXH bắt buộc áp dụng chung cho mọi thành phần kinh tế không phân biệt trong hay ngoài quốc doanh. Được thành phố giao tổ chức triển khai Nghị định 43 CP đó thực sự là tin mừng đối với chúng tôi, song công việc quá lớn, mà đội ngũ cán bộ lại quá mỏng, nhiều công việc hoàn toàn mới mẻ, chưa làm bao giờ. Song, được sự quan tâm của Thành uỷ, UBND thành phố, đặc biệt là Sở LĐ - TBXH, Vụ Bảo hiểm Xã hội (Bộ LĐ - TBXH) cùng các Bộ ngành Trung ương, chúng tôi đã hoàn thành việc điều chỉnh lương hưu và trợ cấp cho 260.000 người đúng quy định, kịp thời gian chi trả theo chính sách tiền lương mới. Trong hai năm 1993 – 1994 chúng tôi đã tiếp nhận và giải quyết 35.000 người nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc hưởng trợ cấp một lần theo Nghị định 236 trước khi thực hiện Nghị định 43 CP mới ban hành. Trong thời gian Hà Nội làm thí đi