Thông tin về câu chuyện đói thấu mùa giáp hạt của người dân ở huyện vùng cao Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang đã thôi thúc tôi theo chân đoàn công tác liên ngành Trung ương (Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Tài chính) lên tỉnh cực bắc của Tổ quốc mục sở thị thực hư chuyện thiếu lương thực của người dân ở nơi được mệnh danh “đá nhiều hơn đất, thường xuyên khô hạn 5-6 tháng trong năm”. Vùng đất của những địa danh nổi tiếng như đèo Mã Pí Lèng, chợ tình Khâu Vai đón chúng tôi trong cái lạnh và khô hạn dài ngày, của mầu xám âm u trùng điệp đá tai mèo…

                   Chiếc xe ô tô lắc lư trên quãng đường chừng 5 km đèo dốc quanh co rồi dừng ở đỉnh dốc, lối rẽ vào bản người Mông tên gọi Há Tỏ Sò. Vừa xuống xe đã thấy một đội xe máy do xã cử ra đón, đưa chúng tôi tới bản. “Bây giờ xuống bản nếu đi bộ phải mất 2-4 tiếng leo đường núi, còn đi xe máy cũng phải gần 1 giờ, đường khó đi lắm, cán bộ ngồi sau bám chặt vào em nhé. Nhớ bám chắc vào đấy.”- cậu thanh niên người Mông tên Giàng Mí Vàng bảo tôi trong tiếng nổ ầm ầm của chiếc xe Win Sunfat. Đúng như lời Vàng, chiếc xe thở hồng hộc, vật vã, gầm rú chồm lên, chồm xuống trên con đường lởm chởm những đá hộc, đá tai mèo lượn lên lượn xuống trong tiếng xích xe nghiến kèn kẹt vì khô dầu mỡ. Đoạn đường tới Há Tỏ Sò lởm chởm những đá hộc, nhiều đoạn dốc ngược rồi lại dựng đứng làm chiếc xe liên tục bị mất đà, bánh xe quay tít gầm gào không nhúc nhích, buộc tôi phải nhảy xuống đi bộ một quãng, liếc mắt sang bên…thấy thung sâu hun hút đầy những mỏm đá tai mèo lởm chởm, xám xịt đầy đe dọa.

        Cuối cùng cũng tới được Há Tỏ Sò. Bản với gần 40 nóc nhà lợp fibro xi măng và những hàng rào đá vây quanh nhà đặc trưng của người Mông. Chúng tôi ghé vào nhà Sình Mý Và, một ngôi nhà tạm được dựng sơ sài bằng những cành củi khô, bên ngoài phủ tấm bạt ni lông mầu xanh. Trong nhà tối om, chiếc giường bề bộn những áo váy nhem nhuốc, trong chiếc chảo trên bếp lò còn một ít mèn mén mới nấu hồi sáng vẫn ấm nóng. Một lát sau ông chủ nhà về  tới nhà. Đó là một người đàn ông chừng hơn 40 tuổi gầy guộc, nhưng rắn rỏi, ngạc nhiên khi thấy có nhiều vị khách lạ tới thăm nhà. Cời ngọn lửa bùng cháy trong chiếc bếp kiềng, Sình Mý Và chậm rãi bảo: “ Mình đang đi đập đá làm nương thuê cho mấy hộ ở bản bên. Mỗi ngày chịu khó vất vả cũng được 50 nghìn đồng…”. Theo lời kể của Sình Mý Và, dịp Tết gia đình anh cũng được UBND xã Lũng Pù hỗ trợ gạo ăn tết, nay thì đã hết, đang được xã xem xét đề nghị hỗ trợ gạo ăn dịp giáp hạt. Bí thư chi bộ thôn Há Tỏ Sò, ông Sình Chá Cáy xác nhận:  “Nhà nó có 5 khẩu, 2 đứa  con đang theo học ở trường tiểu học cụm xã, đều được hỗ trợ tiền học hàng tháng. Nhà nó vẫn còn 15 kg gạo, 1 bao tải ngô đấy, không đến nỗi đói đâu. Đói thì làm sao nó có sức đi đập đá làm thuê hàng ngày được?”.

 Thấy chúng tôi hỏi tấm lợp fibro xi măng được huyện hỗ trợ bây giờ để đâu? Sình Mý Và lúng búng: “ Tao chưa làm, cho hộ khác vay rồi”. Bí thư Sình Chá Cáy thẳng thắng “Nó được Nhà nước hỗ trợ 70 tấm lợp năm 2006, nhưng nó bán mất rồi. Thôn này nhà nào cũng được hỗ trợ làm nhà theo chính sách của Nhà nước, ai thiếu thì được hỗ trợ, việc gì phải vay…”. Người đàn ông nghe bị hỏi dồn, rơm rớm nước mắt “ Tới đây tao cũng phải cố gắng làm nhà ở thôi, để lụp xụp thế này, dân bản chê cười, xấu hổ quá…”.  Đẩy chiếc cửa thông ra vườn, trong chuồng bò của nhà Và vẫn còn một con bê đang ọ ọ, con lợn đang hục lên đòi ăn. Bí thư  chi bộ Sình Chá Cáy bảo nhỏ: “Nhà thằng Và có 3 lao động chính, nhưng chưa  thực sự chịu khó làm ăn, chi tiêu không có kế hoạch, dẫn đến tình trạng nghèo đói. Nói thật khi họp dân trong bản tìm hướng giúp, nhưng bà con chưa đồng tình…”.

Đi một vòng quanh bản Há Tỏ Sò có thể cảm nhận thấy sự khô khát do lâu không có mưa, ruộng nương đã làm đất, ngô giống đã gieo, nhưng không thể nảy mầm bởi khô hạn dài ngày. Tuy nhiên, nhà cửa của các hộ dân đều khá khang trang, rộng rãi từ sự hỗ trợ của tỉnh Hà Giang trong chương trình “mái nhà, bể nước, con bò”. Tới thăm nhiều hộ dân trong bản đều thấy nhà nào cũng có bò, lợn, gà nuôi, nhiều hộ còn trữ lượng ngô khá lớn đảm bảo lương thực ăn vào dịp giáp hạt. Trao đổi với Chủ tịch UBND huyện Mèo Vạc ông Phạm Quang Tân, được xác nhận: “Các hộ nghèo ở các xã như Há Tỏ Sò, Khâu Vai còn lớn, chuyện một số hộ thiếu lương thực dịp giáp hạt sau tết cũng không là chuyện lạ. Nhưng không thể có chuyện để dân thiếu đói, không còn gì để ăn, bởi năm nào chúng tôi cũng chỉ đạo rà soát, thống kê số hộ nghèo, hộ thiếu ăn và có tờ trình đề nghị tỉnh hỗ trợ lương thực…”.

Thanh Phóc