Đó là kết luận chính được đưa ra trong báo cáo do Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội gửi Thủ trướng Chính phủ sau khi Bộ chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kiểm tra việc triển khai thực hiện hỗ trợ gạo cứu đói trong dịp Tết Nguyên Đán Canh Dần và thiếu đói giáp hạt 2010 tại 11 tỉnh. Nội dung kiểm tra chủ yếu là: Qui trình rà soát xác định đối tượng thiếu đói cần trợ cấp lương thực, công tác tiếp nhận và cấp phát gạo cho người dân ở địa phương và được thực hiện tại các huyện, xã, thôn, bản và trực tiếp xuống các hộ dân.

Theo báo cáo, trong 11 tỉnh được hỗ trợ gồm: Phú Yên, Khánh Hoà, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định. Tổng số gạo hỗ trợ cứu đói Tết và giáp hạt là 37.656 tấn, trong đó Trung ương hỗ trợ 35.709 tấn gạo, một số tỉnh trích ngân sách địa phương mua 1.947 tấn hỗ trợ dân. Số gạo các tỉnh đã cấp phát trong dịp Tết Nguyên Đán là 19.684,44 tấn cho 404.363 hộ với 1.438.470 khẩu, bình quân mỗi khẩu được 13kg; số gạo còn lại 14.589 tấn, các tỉnh đang tiếp tục rà soát, bình xét để cấp đợt 2 (hỗ trợ giáp hạt). Riêng tỉnh Phú Thọ đề nghị và được Thủ tướng cấp hỗ trợ 4.000 tấn, nhưng tỉnh chỉ có nhu cầu hỗ trợ trong dịp Tết 1.617,44 tấn, còn dư 2.382,56 tấn, tỉnh đã có văn bản báo cáo Chính phủ xin trả lại.

Nhìn chung, việc cấp hỗ trợ gạo cho dân trong dịp Tết là rất kịp thời, đến ngày 28 Tết tất cả các tỉnh đều đã cấp xong, đạt được yêu cầu mọi người, mọi nhà đều có Tết. Cho đến thời điểm các đoàn xuống kiểm tra (sau Tết hơn một tháng), vào tận nhà các hộ nghèo nhất thôn, xóm, trong nhà vẫn còn gạo ăn.

Cũng theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, việc tổ chức cấp phát cho dân thuận tiện, giao nhận tay ba: Đại diện chính quyền, đại diện Cục Dự trữ, người dân được nhận gạo: Rút kinh nghiệm đợt cấp tiền Tết năm 2009, việc rà soát, xét duyệt, lập danh sách hộ thiếu đói năm 2010, được các thôn, xã, thực hiện đúng qui trình, công khai, dân chủ từ dưới lên, người dân được trực tiếp tham gia bình xét, giám sát thực hiện nên nhìn chung là đúng đối tượng, công bằng, ít sai sót, tạo sự đồng thuận trong nhân dân. Chưa phát hiện trường hợp nào cán bộ thôn, bản tư lợi, bớt xén gạo của dân, người dân không có thắc mắc, khiếu kiện gì đáng kể. Qua kiểm tra về cơ bản không có hộ nào vì hết gạo mà chịu đứt bữa như những năm trước đây, mà chủ yếu chỉ thiếu hụt, phải vay mượn, làm thuê, làm mướn để có tiền đong thêm, nên sự hỗ trợ kịp thời của Nhà nước đã giảm bớt khó khăn đối với họ. Dư luận chung từ các địa phương và nhân dân rất phấn khởi, đánh giá cao sự hỗ trợ của Chính phủ đối với người nghèo và các đối tượng khó khăn trong dịp Tết Nguyên Đán Canh Dần vừa qua.

Tuy nhiên, việc hỗ trợ gạo vẫn còn một số tồn tại, đó là: Hầu hết các địa phương khi tổng hợp đề nghị Chính phủ hỗ trợ gạo chưa rà soát nhu cầu thực tế mà chỉ đánh giá tình hình và ước tính khả năng thiếu đói. Khi có quyết định hỗ trợ chính thức của Chính phủ, của tỉnh, của huyện, các xã mới tổ chức rà soát, bình xét cụ thể để phân phối trong phạm vi số gạo được phân bổ, do vậy khi số hộ, số khẩu thực tế cao hơn dự báo thì mức hỗ trợ không đảm bảo theo qui định 15kg/khẩu, và số khẩu được hỗ trợ thấp hơn số khẩu hiện có của hộ.

Một số nơi khi đưa ra dân bình xét, người dân đề nghị mức hỗ trợ có thể khác nhau tuỳ theo hoàn cảnh từng hộ, nhưng nhà nào cũng phải được hỗ trợ vì gia đình nào cũng bị ảnh hưởng bởi thiên tai, lũ lụt. Tuy làm như vậy là chưa đúng qui định nhưng thực tế lại hợp lòng dân, tạo nên không khí vui Tết, đón xuân, đoàn kết trong thôn, xã (tỉnh Lào Cai có 4 huyện cấp bình quân mỗi khẩu từ 5 – 10kg/khẩu; xã Xuân Lâm, huyện Sông Cầu, tỉnh Phú Yên là xã bị thiệt hại nặng trong cơn bão số 11, toàn bộ số hộ trong xã được cấp gạo hỗ trợ với mức 15kg/hộ). Cá biệt xã Quảng Phú, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hoá có một thôn (thôn 5) không cấp được gạo trước Tết do khi gạo hỗ trợ về xã thì dân yêu cầu trưởng thôn phải chia đều cho tất cả 72 khẩu trong thôn, nhưng Chủ tịch xã không đồng ý vì làm như vậy là sai qui định. Xã phải họp dân 5 lần và đến ngày 22/2 (mùng 9 Tết) mới cấp được gạo cho 41 khẩu do dân bình xét.

Có tỉnh phải nhận gạo quá xa, vừa tốn kém cho việc vận chuyển, vừa mất nhiều thời gian (như tỉnh Phú Yên nhận gạo từ Cục Dự trữ Hải Dương).

Đoàn công tác đã đề nghị các tỉnh rút kinh nghiệm các sai sót trên để tiếp tục chỉ đạo địa phương tổ chức rà soát chặt chẽ hơn, đúng đối tượng, công khai, dân chủ, cấp đúng định mức theo qui định, không chia bình quân trong đợt giáp hạt tới ./.

PV