Skip Ribbon Commands
Skip to main content
Sign In

Nguy cơ thâm hụt quỹ bảo hiểm xã hội

28/11/2004

Hiện nay, một số nước trên thế giới, kể cả những nước phát triển do tình trạng già hoá dân số cùng những nguyên nhân khác, Quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH) đang đứng trước nguy cơ thâm hụt phải nghiên cứu điều chỉnh. Tại Việt Nam sau gần 10 năm đổi mới chính sách BHXH cũng đã bộc lộ nhiều hạn chế cần được xem xét, tìm những giải pháp điều chỉnh để phù hợp với quá trình phát triển đất nước và hội nhập quốc tế, nhất là việc bảo toàn Quỹ BHXH, khắc phục tình trạng mất cân đối thu chi.

· Đến năm 2030 kết dư quỹ BHXH sẽ bằng “0” Ngay sau khi tách ra khỏi ngân sách (1-20-1995), Quỹ BHXH đã phải chi trả chế độ hưu và tiền tuất cho số lượng các đối tượng ngày một tăng. Năm 2002, chi cho 244.467 đối tượng, đến năm 2003 đã lên tới 304.757 người (tăng hơn 24,72% so với năm 2002). Điều đó đã làm cho tỷ trọng kinh phí do quỹ BHXH chi trả so với tổng số Quỹ thu được hàng năm cũng ngày càng tăng theo (năm 2002 chiếm 37,1% và đến năm 2003 đã chiếm 39,4%). Mặc dù đang hiện có số tồn Quỹ BHXH khá lớn (khoảng 35.000 tỷ đồng), nhưng với tỷ trọng thu- chi như hiện tại sẽ sớm dẫn tới tình trạng nguồn thu chỉ đủ chi hàng năm và dần dần sẽ mất cân đối thu- chi vào những năm sau. Một số chuyên gia kinh tế tài chính đã tính toán cùng kết quả về dự báo cấn đối Quỹ BHXH theo phương pháp thu của người đang làm việc trả cho người về hưu thì với tốc độ điều chỉnh tăng chi BHXH gắn với tiền lương như hiện nay mà nếu không có những thay đổi chế độ thu- chi hợp lý cũng như việc đầu tư bảo toàn, tăng trưởng Quỹ có hiệu quả cao thì đến năm 2030 Quỹ BHXH sẽ mất cân đối (tức là Quỹ BHXH sẽ trống rỗng không còn một xu). Điều này đã được Bà Nguyễn Thị Hoài Thu, Chủ nhiệm Uỷ ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội thuyết trình trước Quốc hội khoá XI tại kỳ họp thứ 6. · Vì sao quỹ BHXH đứng trước nguy cơ thâm hụt? Trả lời câu hỏi này, Bà Nguyễn Thị Hoài Thu đã trình bày trước Quốc hội với những lập luận, chứng minh bằng số liệu cụ thể và đưa ra các nguyên nhân cơ bản, trong đó chính sách BHXH hiện nay chưa phù hợp sẽ gây ra tình trạng mất cân đối thu- chi, không có khả năng bảo toàn và tăng trưởng Quỹ BHXH. Việc quy định mức đóng BHXH bằng 15% quỹ lương và sau 30 năm làm việc sẽ được hưởng 75% mức lương bình quân của 5 năm đóng BHXH trước khi nghỉ hưu, nếu xét về kinh tế thì chưa phù hợp. Bởi vì, nếu một người lao động đóng BHXH trong suốt 30 năm thì số tiền đó (kể cả ước tính tăng trưởng 6%/năm) cũng chỉ đủ chi lương hưu cho bản thân người đó được khoảng 15 năm. Việc quy định tỷ lệ đóng- hưởng BHXH như vậy chỉ đáp ứng được yêu cầu thực tế trước mắt mà sẽ ảnh hưởng đến khả năng cân đối lâu dài của Quỹ BHXH. Hiện nay, việc mở rộng và tăng đối tượng tham gia BHXH đến mọi người lao động thuộc các thành phần kinh tế có hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên sẽ tăng nguồn thu, nhưng cũng đồng nghĩa với tình trạng những năm tới số lượng đối tượng được hưởng và số tiền chi trả BHXH sẽ tăng lên. Như vậy chỉ kéo dài được thời gian mất cân đối của Quỹ BHXH mà nó vẫn phải đứng trước nguy cơ thâm hụt một cách rất nghiêm trọng. Mặt khác, trong những năm qua do việc thực hiện một số chính sách xã hội như: Giảm tuổi nghỉ hưu cho một số đối tượng lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, nơi có nhiều khó khăn; tinh thần giảm biên chế khu vực hành chính sự nghiệp, sắp xếp doanh nghiệp nhà nước... đã dẫn tới tình trạng bình quân của tuổi nghỉ hưu từ năm 1995 đến nay chỉ còn 51,5 tuổi và cùng một số chính sách xã hội khác đã làm giảm nguồn thu, tăng chi từ Quỹ BHXH. Để giải quyết bất cập này, trong tương lai cần phải từng bước điều chỉnh lại tỷ lệ đóng- hưởng BHXH cũng như tuổi nghỉ hưu cho phù hợp trên cơ sở cân nhắc các khía cạnh xã hội và kinh tế (ví dụ như có thể tăng tuổi nghỉ hưu cho một số đối tượng có đủ sức khoẻ và trình độ tiếp tục làm việc để tuổi trung bình của người nghỉ hưu luôn ổn định ở 60 tuổi). Từ tháng 10-1995, Quỹ BHXH tách ra khỏi ngân sách, tự hạch toán cân đối thu- chi, nhưng vẫn có gần 3 triệu người trong khu vực nhà nước đã tham gia BHXH theo cơ chế cũ (bình quân 14 năm) vẫn phải dùng Quỹ BHXH hiện nay để chi trả (ước tính hàng chục ngàn tỷ đồng) mà lẽ ra trách nhiệm đó thuộc về Nhà nước hoặc ngân sách phải bổ sung cho Quỹ BHXH để uỷ nhiệm chi trả. Một vấn đề trọng yếu nhất trong việc đảm bảo cân đối thu- chi làm cho Quỹ BHXH không bị rơi vào nguy cơ thâm hụt, trống rỗng, đó là vấn đề bảo tồn và tăng trưởng Quỹ. Vậy muốn thực hiện được việc cân đối Quỹ BHXH lâu dài, Chính phủ cần nghiên cứu đưa nguồn tài chính khá lớn này của Quỹ BHXH đầu
Xem